พบดาวที่มีวงแหวนใหญ่กว่าดาวเสาร์!

เมื่อพูดถึงดวงดาวในจักรวาลแล้ว ท่านผู้ชมคิดว่าดาวดวงไหนสวยที่สุดคะ บางคนอาจชื่นชอบดวงจันทร์เป็นพิเศษ เพราะแสงอ่อนๆ ดูนุ่มนวล แถมยังมีรอยเหมือนรูปกระต่ายอยู่บนดวงจันทร์ด้วย ในขณะที่บางคนอาจจะชอบดาวยูเรนัสมากกว่า เพราะเป็นสีฟ้าอ่อนดูสบายตา หรือบางคนอาจจะมองว่าดาวที่สวยที่สุดไม่ใช่ดวงดาวอื่นไกลที่ไหน แต่เป็นโลกสีฟ้าของเรานี่เอง เพราะโลกเรานี้มีทั้งอากาศ น้ำ และสิ่งมีชีวิต ทำให้มนุษย์อย่างเราสามารถอาศัยอยู่ได้อย่างสะดวกสบาย 

“ดาวเสาร์”

แต่เมื่อพูดถึงดวงดาวที่มีความสวยงามน่าหลงใหลแล้ว ดาวดวงหนึ่งที่จะไม่พูดถึงไปไม่ได้เลยก็คือ “ดาวเสาร์”
ดวงดาวที่มีวงแหวนแสนสวยอยู่รอบตัว ซึ่งดาวเสาร์นี้จัดอยู่ในประเภทของดาวแก๊สขนาดยักษ์ โดยที่มีรัศมีมากกว่าโลกถึงเก้าเท่า วงแหวนของดาวเสาร์ประกอบด้วยอนุภาคขนาดเล็กจำนวนนับไม่ถ้วน อนุภาคเล็กๆ เหล่านี้สามารถมีขนาดตั้งแต่ไม่กี่ไมโครเมตรไปจนถึงขนาดใหญ่หลายเมตร และโดยส่วนมากอนุภาคเหล่านี้จะเป็นน้ำแข็ง ส่วนที่เหลือจะเป็นฝุ่นและสสารอื่นๆ และเมื่ออนุภาคเหล่านี้กระจุกตัวรวมกันและโคจรไปรอบๆ มันจึงเกิดเป็นวงแหวนของดาวเสาร์อย่างที่เราเห็นอยู่ทุกวันนี้ขึ้นมา แต่ท่านผู้ชมรู้หรือไม่ว่านอกจากดาวเสาร์แล้ว ในจักรวาลนี้ก็ยังมีดาวดวงอื่นที่มีวงแหวนรอบตัวด้วยเหมือนกัน

ดาวเสาร์
รูปดาวเสาร์ – ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ inquisitr.com

แต่ก่อนที่เราจะมาพูดถึงดาว “J1407b” นั้น เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น เราจึงจะขออธิบายถึงดวงดาวอีกดวงนึงที่มีความเกี่ยวข้องกับเจ้าดาวเสาร์สเตียรอยด์นี้เสียก่อน ซึ่งดาวดวงนี้ไม่ใช่ดาวอื่นไกลที่ไหน แต่เป็นดาว “J1407” ดาวที่มีชื่อคล้ายกับเจ้าดาวเสาร์สเตียรอยด์แต่ตัดตัว b ตัวหลังทิ้งเท่านั้น หลายท่านที่ได้ฟังอาจจะงงว่าทำไมชื่อมันถึงใกล้เคียงกันขนาดนี้ ดาวทั้งสองเป็นญาติอะไรกันหรือเปล่า แต่จริงๆ แล้วดาวทั้งสองดวงนี้ถูกตั้งชื่อตามผู้ที่ค้นพบมัน นั่นก็คือโครงการสำรวจดาว ซูเปอร์วอส์ป (SuperWASP) หรือที่ย่อมาจาก Super Wide Angle Search for Planets และตามด้วยเลขตำแหน่งของดวงดาว ทำให้เจ้าดาวสองดวงนี้มีชื่อเต็มๆ ว่า “1SWASP J140747” กับ “1SWASP J1407b” แค่เรียกชื่อก็เหนื่อยแล้วใช่มั้ย และด้วยความที่ชื่อเต็มของมันยาวเกินไปนี้เอง เหล่านักดาราศาสตร์เลยมีการตั้งชื่อเล่นสั้นๆ ให้ เหลือแค่ดาว “J1407” กับดาว “J1407b” แทน

โดยเจ้าดาว J1407 นี้เป็นดาวฤกษ์ที่อยู่ในทิศทางของกลุ่มดาวคนครึ่งม้า (Constellation of Centaurus) ที่อยู่ห่างจากโลกไป 434 ปีแสง ซึ่งดาวดวงนี้มีมวลมากถึง 90% ของดวงอาทิตย์ เรียกได้ว่ามีขนาดใหญ่เทียบเท่าดวงอาทิตย์เลยทีเดียว แต่ดาวดวงนี้กลับเพิ่งมีอายุได้เพียง 15 – 20 ล้านปีเท่านั้น นับว่าเป็นดาวน้องใหม่ที่เด็กมากๆ และเจ้าดาวฤกษ์ดวงนี้มีค่าความสว่างอยู่ที่ 12.3 โชติมาตรปรากฏ (Apparent magnitude) ซึ่งถือว่ามีความสว่างน้อย ถ้าเราอยากจะเห็นดาวดวงนี้จริงๆ เราจะต้องดูผ่านกล้องโทรทรรศน์เท่านั้น 

ดาว J1407b
ภาพดาว J1407b – ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ allmysteryworld.blogspot.com

แต่ถึงกระนั้นในปี 2007 อิริค มามาเจ็ค (Eric Mamajek) และทีมนักดาราศาตร์จากมหาวิทยาลัยโรเชสเตอร์ ในเมืองโรเชสเตอร์ รัฐนิวยอร์ก ได้สังเกตเห็นว่า แสงของเจ้าดาวฤกษ์ดวงนี้โดนอะไรบางอย่างบดบังเป็นช่วงๆ เหล่านักดาราศาสตร์เลยลองศึกษาต่อดูว่ามันคืออะไรกันแน่ ก่อนจะพบว่าสิ่งที่บังดาวฤกษ์ดวงนี้อยู่นั้นคือดาว J1407b หรือดาวเสาร์สเตียรอยด์ของเรานี่เอง! 

ดาวเสาร์สเตียรอยด์นี้เป็นดาวเคราะห์ ประเภทดาวแก๊สยักษ์ (GAS giant) เช่นเดียวกับดาวเสาร์ตัวจริง โดยมันจะโคจรอยู่รอบดาวฤกษ์ J1407 ซึ่งเจ้าดาวสเตียรอยด์นี้เองที่มีวงแหวนขนาดใหญ่หมุนวนอยู่รอบตัว เลยเป็นที่มาของฉายา “ดาวเสาร์ในร่างสเตียรอยด์” (Saturn on steroids) หรือ “ซูเปอร์ดาวเสาร์” (Super Saturn) โดยวงแหวนของมันมีรัศมีกว้างถึง 90 ล้านกิโลเมตร พอเทียบขนาดกันดูแล้ว ปรากฏว่าวงแหวนของมันใหญ่กว่าดาวฤกษ์ที่มันโคจรอยู่รอบๆ เสียอีก!

ดาว J1407b
ขอขอบคุณภาพประกอบจากคุุณ Partita 

ทั้งนี้เจ้าดาวเสาร์สเตียรอยด์ที่เราเจอถือว่า เป็นดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะดวงแรกที่มีการค้นพบระบบวงแหวนอยู่รอบๆ และภายในวงแหวนขนาดมหึมานี้ก็ถูกแบ่งออกเป็นชั้นๆ ในแต่ละชั้นก็มีมวลสารที่อัดตัวกันแน่นและช่องว่างขนาดใหญ่ ซึ่งเจ้ามวลสารเหล่านี้เองที่สามารถรวมตัวกันและกลายเป็นดวงดาวที่มีขนาดใหญ่ขึ้น จึงมีความเป็นไปได้ว่า ในวงแหวนนี้อาจจะมีดวงจันทร์นอกระบบสุริยะ หรือแอ็กโซมูน (exomoon) อาศัยอยู่ในนั้นด้วย หรือพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือ วงแหวนของดาวเสาร์สเตียรอยด์นี้เป็นต้นแบบของวิวัฒนาการในช่วงเริ่มแรก อันจะนำไปสู่การพัฒนากลายเป็น “ระบบดาวเคราะห์” (planetary system) ต่อไป 

นอกจากนี้เหล่านักดาราศาสตร์ยังคาดการณ์ไว้ด้วยว่า วงแหวนนี้มีความเป็นไปได้ที่จะมีขนาดใหญ่ขึ้นอีก ถ้าหากมีดาวหางเคลื่อนที่เข้ามาใกล้วงโคจรของมันบ่อยๆ เพราะเศษน้ำแข็งจากดาวหางจะถูกดึงเข้ามาเพิ่มมวลในวงแหวนอันใหญ่ยักษ์นี้จนมันมีขนาดใหญ่ขึ้น

ดาว J1407b
ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ spaceart.photoshelter.com

แต่ก็น่าเสียดายที่ หลังจากทีมนักดาราศาสตร์สังเกตเห็นวงแหวนของดาวเสาร์สเตียรอยด์ในปี 2007 เราก็ไม่เคยเห็นเหตุการณ์แบบนั้นอีกเลย คาดว่าน่าจะเป็นเพราะวงโคจรรอบดาวฤกษ์นั้นมีค่าที่เอียงมาก (highly eccentric orbit) นักดาราศาสตร์เลยไม่สามารถมองเห็นระบบวงแหวนของดาวสเตียรอยด์นี้ได้อีก

แล้วท่านผู้ชมล่ะคะ คิดว่าในอนาคตเราจะมีโอกาสได้เห็นวงแหวนสวยๆ ของเจ้าดาวเสาร์สเตียรอยด์นี้อีกหรือไม่ สามารถเข้ามาร่วมพูดคุย แสดงความคิดเห็นกับเราได้ทางช่องคอมเมนต์ด้านล่างนี้เลยนะคะ และก่อนจากกันวันนี้ ก็อย่าลืมกดติดตามและกดกระดิ่งช่อง eduHUB กันด้วยนะคะ