ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมถอยของนักบินอวกาศ

นักบินอวกาศที่อยู่บนสถานีอวกาศนานาชาติเป็นระยะเวลานานการเต้นของหัวใจมีการเปลี่ยนไป ?

พวกเราทุกคนคงรู้กันดีอยู่แล้วว่า การไปใช้ชีวิตบนอวกาศนานๆ จะส่งผลเสียอย่างมากต่อร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นความเสี่ยงที่จะเกิดโรคมะเร็งจากการโดนรังสีคอสมิก ร่างกายสูญเสียแคลเซียม ตลอดจนภาวะกล้ามเนื้อลีบเมื่อกลับมาถึงโลก แต่นอกจากกล้ามเนื้อแขนและขาแล้ว อวัยวะภายในของเราล่ะมีโอกาสจะเสียหายด้วยรึเปล่า โดยเฉพาะอวัยวะที่สำคัญอย่าง “หัวใจ”

“หัวใจ” เป็นอวัยวะที่ประกอบด้วยกล้ามเนื้อเป็นส่วนใหญ่ พบได้ที่บริเวณหน้าอกค่อนไปทางด้านซ้าย โดยหัวใจของคนเรานั้นจะมีขนาดแตกต่างกันไป แต่สามารถคำนวนขนาดของมันได้ง่ายๆ ด้วยการดูจากขนาดกำปั้นของเราเอง เนื่องจากโดยทั่วไปแล้วขนาดของหัวใจจะใหญ่กว่ากำปั้นของเราเล็กน้อย ซึ่งสาเหตุที่ทำให้คนเราอยู่ไม่ได้หากไม่มีหัวใจนั้นก็เป็นเพราะว่า เซลล์ทุกเซลล์ในร่างกายเราต้องการออกซิเจน และหัวใจก็มีหน้าที่สูบฉีดเลือดที่เต็มไปด้วยออกซิเจนไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย เพื่อหล่อเลี้ยงเซลล์ 

หัวใจ
ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ health.clevelandclinic.org

ในกระบวนการนี้หัวใจต้องทำการบีบและคลายตัว หรือที่เราเรียกว่า “การเต้นของหัวใจ” เฉลี่ย 72 ครั้งต่อนาที โดยจะสูบเลือดประมาณ 4.7-5.7 ลิตรต่อนาที นอกจากนี้การบีบและคลายตัว ยังส่งผลต่อระดับแรงดันในหลอดเลือดที่ทำหน้าที่ลำเลียงเลือดไปทั่วร่างกาย ซึ่งแรงดันที่เกิดขึ้นเราจะเรียกว่า “ความดันโลหิต” ถ้าความดันในส่วนนี้มีมากหรือน้อยเกินไปก็อาจก่อให้เกิดโรคความดันโลหิตสูง หรือภาวะความดันต่ำตามมาได้ และถ้าหากเกิดความผิดปกติขึ้นกับหัวใจ ก็จะสามารถส่งผลกระทบอย่างมากต่อร่างกายได้เช่นเดียวกัน

จากการศึกษาเมื่อวันที่ 29 มีนาคม 2014 นักวิจัยจาก มหาวิทยาลัยโรคหัวใจแห่งสหรัฐอเมริกา ได้เปิดเผยภาพอัตราซาวด์ของนักบินอวกาศที่อยู่บนสถานีอวกาศนานาชาติเป็นระยะเวลานาน จำนวน 12 คน พบว่าหัวใจของนักบินเหล่านั้นมีรูปทรงกลมผิดธรรมชาติ

Chris May

ดร. คริส เมย์ (Chris May) ผู้เขียนและผู้ร่วมศึกษาโรคเกี่ยวกับหัวใจที่สถาบันคลินิกคลีฟแลนด์ ระบุในงานวิจัยว่า “การเปลี่ยนแปลงรูปร่างนี้อาจเกิดจากการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อที่หัวใจห้องล่างซ้าย อันมีหน้าที่หลักคือสูบฉีดเลือดไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย”

โดยยิ่งนักบินใช้เวลาอยู่ในสภาวะไร้แรงโน้มถ่วงนานเท่าไหร่ ไม่ว่าจะเป็นบนเครื่องบินทดลองหรือในอวกาศจริงๆ หัวใจของนักบินก็จะยิ่งมีลักษณะกลมมากขึ้นเท่านั้น ทว่าในการศึกษานี้ยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่า การเปลี่ยนรูปร่างของหัวใจนี้จะเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงโรคร้ายอะไรหรือไม่ เพราะบางทีหัวใจอาจจะแค่เปลี่ยนรูปร่างไปเนื่องจากสภาวะไร้แรงโน้มถ่วงในอวกาศก็ได้

หัวใจ
ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ columbiachronicle.com

แต่ทั้งนี้ร่างกายของมนุษย์เราถูกออกแบบมาเพื่อให้อาศัยอยู่บนโลกที่มีแรงโน้มถ่วงเป็นหลัก ดังนั้นหัวใจของคนเราจึงคุ้นชินกับการสร้างแรงดันเพื่อสูบฉีดเลือดต้านแรงโน้มถ่วงขึ้นไปยังอวัยวะที่อยู่สูงกว่า อย่างเช่น สมอง พอจู่ๆ ร่างกายเราต้องขึ้นไปอยู่ในสภาวะไร้แรงโน้มถ่วงที่ของเหลวสามารถไหลย้อนไปไหนมาไหนก็ได้ โดยหัวใจแทบไม่ต้องออกแรงบีบเพื่อส่งเลือดเลย หัวใจก็อาจต้องมีการปรับตัวขนานใหญ่

เริ่มแรกหัวใจจะเริ่มเรียนรู้ว่าตนเองไม่จำเป็นต้องสร้างความดันในปริมาณมากเพื่อสูบฉีดเลือดอีกต่อไป ส่งผลให้หัวใจเริ่มบีบตัวน้อยลง จำนวนครั้งที่สูบฉีดเลือดก็น้อยลง ปริมาณเลือดที่ถูกส่งออกไปก็น้อยลง จินตนาการดูก็เหมือนกับนักเรียนที่อยู่ในช่วงปิดเทอมนั่นแหละค่ะ ช่วงนี้ก็อาจจะเรื่อยเปื่อยหน่อย ทำงานบ้าง ไม่ทำงานบ้าง เพราะไม่มีแรงกดดันจากภายนอก อย่าง “แรงโน้มถ่วง” อีกต่อไป

ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมถอย
ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ socratic.org

พอเวลาผ่านไปนานวันเข้า หัวใจก็จะเริ่มชินกับการทำงานชิวๆ แบบนี้ พอเมื่อกลับมายังโลก ร่างกายต้องเผชิญหน้ากับแรงโน้มถ่วงอีกครั้ง เหมือนกับคนเราที่จู่ๆ ก็เปิดเทอมแบบไม่ทันตั้งตัว จากที่เคยนอนดึก-ตื่นสาย นั่งเล่นนอนเล่นไปวันๆ ก็ต้องมานั่งเรียนหลังขดหลังแข็งวันละ 8 ชั่วโมง กลับมาก็ต้องมานั่งทำการบ้านต่ออีก คนเราก็คงจะปรับตัวกันไม่ทันใช่มั้ยคะ หัวใจเราเองก็เช่นเดียวกัน เมื่อหัวใจที่เคยสูบฉีดเลือดเบาๆ น้อยๆ แบบมินิมอลต้องกลับมาเจอกับแรงโน้มถ่วงของโลกอีกครั้งจึงเกิดเป็น “ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมถอย” ขึ้น ส่งผลให้หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้ดีเหมือนอย่างเดิม

นอกจากนี้เมื่อหัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อต่างๆ น้อยลงเพราะสภาวะไร้แรงโน้มถ่วง ไม่เพียงแต่กล้ามเนื้อหัวใจเองที่อ่อนแอลงเท่านั้น แต่กล้ามเนื้อส่วนอื่นที่ต้องการเลือดจากหัวใจก็จะอ่อนแอลงตามไปด้วย ส่งผลให้เกิดสภาวะกล้ามเนื้อลีบ อันเป็นปัญหาหลัก ทำให้บางคนไม่สามารถเดินได้หลังจากกลับมายังโลกแล้วนั่นแหละค่ะ 

การออกกำลังกาย
ขอขอบคุณภาพประกอบจากเว็บไซต์ bbc.com

ซึ่งวิธีแก้ไขให้หัวใจสูบฉีดเลือดได้มากขึ้นและป้องกันไม่ให้กล้ามเนื้อลีบก็ไม่มีอะไรมากไปกว่า “การออกกำลังกาย” ที่เป็นเหมือนยาวิเศษของมนุษย์เรา โดยจะต้องออกกำลังกายเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 2 ชั่วโมงต่อวัน ด้วยเครื่องออกกำลังกายที่ออกแบบมาเป็นพิเศษ มีสายรัดดึงร่างของนักบินไว้ไม่ให้หลุดลอยออกจากเครื่องระหว่างออกกำลังกายด้วย

การเป็นนักบินอวกาศนี่ก็ไม่ง่ายเลยใช่มั้ยคะ เพราะเมื่อเราต้องขึ้นไปอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย อย่างสภาวะไร้แรงโน้มถ่วง ร่างกายเราก็ต้องปรับตัวเพื่อให้สามารถใช้ชีวิตอยู่ในสภาพแวดล้อมเช่นนั้นได้ แต่กลับมายังโลก ร่างกายก็ต้องปรับตัวกลับมาให้อาศัยอยู่บนโลกได้เหมือนเดิมอีก แล้วท่านผู้ชมทุกท่านล่ะคะมีความคิดเห็นอย่างไรกันบ้าง คิดว่านอกจากหัวใจแล้ว อวัยวะภายในอื่นๆ จะได้รับผลกระทบจากสภาวะไร้แรงโน้มถ่วงด้วยรึเปล่า ทุกท่านสามารถแสดงความคิดเห็นกันเข้ามาได้ผ่านช่องคอมเม้นต์ด้านล่างนี้เลยนะคะ และถ้าหากใครชื่นชอบคลิปสาระดีดีอย่างนี้ ก็อย่าลืมกดติดตามและกดกระดิ่งช่อง eduHUB กันด้วยนะคะ ขอบคุณค่ะ